รัสเซียเปิดเกมรุกด้านพลังงาน-นิวเคลียร์กับประเทศอาเซียน หวังปักธงเป็นทางเลือกที่สามท่ามกลางศึกอิทธิพลสหรัฐฯ-จีน

22-6-2026

  สำนักข่าว SCMP รายงานว่า ในขณะที่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังเผชิญหน้ากับความไม่แน่นอนของอุปทานด้านพลังงาน ผลกระทบจากความขัดแย้งในประเทศอิหร่าน (Iran) และการแข่งขันที่ทวีความรุนแรงยิ่งขึ้นระหว่างประเทศสหรัฐฯ (US) และประเทศจีน (China) ส่งผลให้ประเทศรัสเซีย (Russia) กำลังนำเสนอตนเองในฐานะทางเลือก "ขั้วอำนาจที่สาม" (Third power) ที่มีประสิทธิภาพสำหรับภูมิภาค ตามมุมมองของเหล่านักวิเคราะห์

  การดำเนินกลยุทธ์ของรัฐบาลมอสโก (Moscow) ได้ปรากฏให้เห็นอย่างเด่นชัดในระหว่างการประชุมสุดยอดสัญญาระหว่างอาเซียน-รัสเซีย (Asean-Russia Commemorative Summit) ณ เมืองคาซาน (Kazan) เมื่อวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา โดย วลาดิเมียร์ ปูติน (Vladimir Putin) ผู้นำรัสเซีย ได้ร่วมประชุมกับกลุ่มผู้นำในภูมิภาค และทั้งสองฝ่ายได้ตกลงที่จะเสริมสร้างความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและการเมืองร่วมกัน ควบคู่ไปกับการลงนามในข้อตกลงทวิภาคีหลายฉบับนอกรอบการประชุม ซึ่งการประชุมสุดยอดครั้งนี้ได้กลายเป็นอีกหนึ่งเวทีให้รัสเซียสามารถเดินหน้าสานสัมพันธ์กับสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หรืออาเซียน (ASEAN) ในช่วงเวลาที่รัฐบาลหลายประเทศในภูมิภาคกำลังมองหาแนวทางกระจายแหล่งที่มาทางพลังงาน เปิดกว้างทางเลือกทางการทูต และหลีกเลี่ยงการถูกดึงเข้าไปอยู่ภายใต้วงโคจรอิทธิพลของรัฐบาลวอชิงตันหรือปักกิ่งมากจนเกินไป

  ในสัปดาห์นี้ รัฐบาลมอสโกได้บรรลุข้อตกลงที่เกี่ยวข้องกับพลังงานหลายฉบับ อาทิ กรอบความร่วมมือในการใช้ประโยชน์จากพลังงานนิวเคลียร์อย่างสันติร่วมกับประเทศลาว (Laos) ซึ่งรวมถึงการศึกษาความเป็นไปได้ในการก่อสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่ออกแบบโดยรัสเซียในประเทศเพื่อนบ้านอาเซียนแห่งนี้ ในขณะที่ลาวกำลังขับเคลื่อนไปสู่เป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net-zero emissions) ภายในปี 2050 ยิ่งไปกว่านั้น รัสเซียยังได้ให้คำมั่นสัญญาแก่ประเทศมาเลเซีย (Malaysia) ในด้านการจัดส่งน้ำมันเบนซิน น้ำมันดิบ และก๊าซธรรมชาติ โดย ดาโต๊ะ เสรี อันวาร์ อิบราฮิม (Anwar Ibrahim) นายกรัฐมนตรีมาเลเซีย เปิดเผยกับผู้สื่อข่าวว่าได้มีการเตรียมความพร้อมเพื่อ "จัดทำข้อตกลงในระยะยาว" ร่วมกันแล้ว

ขณะเดียวกัน อเล็กเซ ลิคาเชฟ (Alexey Likhachev) ผู้อำนวยการใหญ่ของ Rosatom บริษัทพลังงานนิวเคลียร์แห่งรัฐของรัสเซีย ได้ยืนยันว่าประเทศอินโดนีเซีย (Indonesia) "กำลังแสดงความสนใจอย่างมหาศาลในเทคโนโลยีนิวเคลียร์" ในขณะที่อินโดนีเซียกำลังศึกษาแผนงานการพัฒนาโรงไฟฟ้านิวเคลียร์แบบลอยน้ำ (Floating nuclear power plants) โดยในงานประชุมสุดยอดครั้งนี้ ซูกีโอโน (Sugiono) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของอินโดนีเซีย ได้เรียกร้องให้กลุ่มความร่วมมืออาเซียนขยายความร่วมมือกับรัสเซียเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงและความยืดหยุ่นในภูมิภาคท่ามกลางการหยุดชะงักจากความขัดแย้งระดับโลก

"ทั่วทั้งอาเซียน พวกเรากำลังลงทุนในด้านความยืดหยุ่น การเสริมสร้างความแข็งแกร่งให้แก่ห่วงโซ่อุปทาน และการเร่งเปลี่ยนผ่านทางพลังงาน ซึ่งแน่นอนว่าการจะรักษาความพยายามเหล่านี้ไว้ อาเซียนไม่สามารถเลือกที่จะอยู่อย่างโดดเดี่ยวได้ ความยืดหยุ่นของพวกเราจะถูกทำให้แข็งแกร่งขึ้นด้วยคุณภาพของพันธมิตรภายนอก" ซูกีโอโน (Sugiono) กล่าวและระบุเสริมว่า "เพื่อบรรลุเป้าหมายนั้น สิทธิของพวกเราในการเลือกพันธมิตรด้วยตนเองถือเป็นสิ่งสำคัญสูงสุด... นี่คือเหตุผลว่าทำไมการเจรจาของพวกเรากับรัสเซียจึงมีความหมาย"

  ปัจจุบัน ภูมิภาคนี้ยังคงต้องพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันอย่างมาก โดยมีความต้องการใช้น้ำมันอยู่ที่ประมาณ 7.5 ล้านบาร์เรลต่อวัน ทว่ามีขีดความสามารถในการผลิตภายในภูมิภาคได้เพียง 4.7 ล้านบาร์เรลต่อวันเท่านั้น ตามการประเมินของทบวงการพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) คาดการณ์ว่ามูลค่าค่าใช้จ่ายในการนำเข้าพลังงานของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จะพุ่งสูงถึง 1.6 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปีนี้ โดยสถานการณ์การปิดช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) ได้เข้ามาเปิดเผยให้เห็นถึงความเปราะบางของภูมิภาคในภาคส่วนนี้อย่างชัดเจน

  คอลลินส์ ชอง ยู คีต (Collins Chong Yew Keat) นักวิเคราะห์ด้านการต่างประเทศ ความมั่นคง และยุทธศาสตร์จากมหาวิทยาลัย Universiti Malaya ให้ความเห็นว่า พลังงานอาจเป็นโอกาสที่เห็นผลได้ทันทีที่สุดของรัสเซียในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยวิกฤตการณ์ในเอเชียตะวันตกและการหยุดชะงักบริเวณช่องแคบฮอร์มุซได้ย้ำเตือนภูมิภาคนี้ว่า การพึ่งพาเส้นทางพลังงานในตะวันออกกลางมากจนเกินไปถือเป็นจุดอ่อนเชิงยุทธศาสตร์ ซึ่งชองมองว่า รัฐบาลมอสโกกำลังวางตำแหน่งของตนเองในฐานะผู้จัดหาพลังงานระยะยาวในหลายระดับ ทั้งน้ำมันดิบ ก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) และพลังงานนิวเคลียร์ ในช่วงเวลาที่ภูมิภาคกำลังมองหาช่องทางอุปทานทางเลือก โดยข้อตกลงเกี่ยวกับนิวเคลียร์ล่าสุดกับประเทศเวียดนาม (Vietnam) และลาว รวมถึงข้อตกลงด้านน้ำมันดิบร่วมกับมาเลเซียและอินโดนีเซีย ต่างบ่งชี้ถึงความพยายามในภาพกว้างของรัสเซียในการก้าวเข้าสู่สมการความมั่นคงทางพลังงานของอาเซียน

  โจแอนน์ ลิน (Joanne Lin) นักวิชาการอาวุโสจากสถาบัน ISEAS – Yusof Ishak Institute และนักวิชาการรับเชิญจากศูนย์สากลศึกษาแห่งสถาบัน MIT (MIT Centre for International Studies) ระบุว่า พลังงานถือเป็น "การเริ่มต้นที่ดี" สำหรับรัสเซียในการกระชับความสัมพันธ์กับภูมิภาค ทว่าการเข้าหารัสเซียก็ถือเป็น "แนวทางการป้องกันความเสี่ยงของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้" (Southeast Asia’s way of hedging) เช่นกัน เนื่องจากมอสโกเป็นหนึ่งในทางเลือกที่ภูมิภาคต้องการเปิดกว้างไว้ท่ามกลางความกังวลด้านความมั่นคงทางพลังงาน โดยลินมองว่า โอกาสในระยะสั้นของรัสเซียในฐานะผู้จัดหาพลังงานจะอยู่ที่น้ำมันและก๊าซธรรมชาติมากกว่า ส่วนความร่วมมือด้านนิวเคลียร์จะเป็นการวางรากฐานในระยะยาว ทั้งนี้ ประเด็นปัญหาอื่นๆ เช่น มาตรการคว่ำบาตร การจัดหาเงินทุน การขนส่ง และระบบการชำระเงิน จะยังคงเป็นปัจจัยจำกัดว่าความร่วมมือนี้จะดำเนินไปได้ไกลเพียงใด ถึงกระนั้น ข้อตกลงด้านนิวเคลียร์ก็ยังคงมีความสำคัญเนื่องจากสามารถผูกพันความสัมพันธ์ไว้ได้นานหลายทศวรรษผ่านกระบวนการก่อสร้าง การจัดหาเชื้อเพลิง การบำรุงรักษา การฝึกอบรม และการกำกับดูแล

ความสำคัญเฉพาะด้าน

  แม้ว่ารัสเซียอาจจะค้นพบช่องทางในวิกฤตพลังงานครั้งนี้ แต่นักวิเคราะห์ระบุว่ารัสเซียไม่น่าจะเข้ามาแทนที่พันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์หลักของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้ ท่ามกลางการแข่งขันเชิงอำนาจระหว่างสหรัฐฯ และจีน โดย คอลลินส์ ชอง (Collins Chong) ชี้ว่า ตามธรรมเนียมปฏิบัติ ภูมิภาคนี้ได้ถูกแบ่งแยกออกเป็นกลุ่มประเทศที่มีความสอดคล้องอย่างใกล้ชิดกับโครงสร้างความมั่นคงของสหรัฐฯ กลุ่มประเทศที่ฝังตัวลึกอยู่ในวงโคจรทางเศรษฐกิจของจีน และกลุ่มประเทศที่ยังคงรักษาความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์แบบเก่ากับรัสเซีย โดยเฉพาะในพื้นที่แถบภาคพื้นทวีปของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งในเวลานี้ มอสโกกำลังพยายามวางตำแหน่งตนเองเป็น "ขั้วอำนาจที่สามที่เป็นแผนสำรอง ซึ่งสามารถเข้ามาตอบสนองและเติมเต็มช่องว่างด้านความมั่นคงทางพลังงาน การจัดซื้อจัดจ้างด้านการป้องกันประเทศ อุปทานอาหาร เทคโนโลยีนิวเคลียร์ ความร่วมมือด้านอวกาศ แร่ธาตุที่สำคัญ และการกระจายความเสี่ยงเชิงยุทธศาสตร์"

  จากการสำรวจความเห็นเกี่ยวกับสถานะของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (State of Southeast Asia survey) โดยสถาบัน ISEAS – Yusof Ishak Institute พบว่า รัสเซียรั้งอันดับที่ 9 ในแง่ของความเกี่ยวข้องเชิงยุทธศาสตร์ต่ออาเซียน ซึ่งตามหลังสหรัฐฯ และจีนอยู่หลายอันดับ โดยจีนและสหรัฐฯ อยู่ในอันดับที่ 1 และ 2 ตามลำดับ ทางด้าน โจแอนน์ ลิน (Joanne Lin) กล่าวว่า ข้อตกลงด้านนิวเคลียร์และพลังงานจำนวนหนึ่งอาจช่วยเพิ่มความสำคัญของรัสเซียในประเทศเหล่านั้น แต่สิ่งเหล่านี้ไม่ได้ช่วยเปลี่ยนมุมมองที่ภูมิภาคในภาพกว้างมีต่อรัฐบาลมอสโก โดยเธอข้อสังเกตว่ารอยเท้าทางการค้าและการลงทุนของรัสเซียยังคงมีขนาดเล็ก และขาดความลึกซึ้งทางเศรษฐกิจรวมถึงการปรากฏตัวในภูมิภาคเมื่อเปรียบเทียบกับพันธมิตรที่โดดเด่นกว่า เช่น จีน สหรัฐฯ ประเทศญี่ปุ่น (Japan) หรือสหภาพยุโรป (European Union)

  อย่างไรก็ตาม รัสเซียก็อาจจะยังคงดำเนินการ "สำรวจและสร้างความผูกพัน" กับภูมิภาค "โดยไม่จำเป็นต้องมีแผนการใหญ่ (Master plan)" ตามมุมมองของ จอร์จี เอนเกลเบรชต์ (Georgi Engelbrecht) นักวิเคราะห์อาวุโสจากสถาบัน International Crisis Group โดยเขาได้ยกตัวอย่างการประชุมของปูตินร่วมกับประธานาธิบดี เฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ (Ferdinand Marcos Jnr) แห่งประเทศฟิลิปปินส์ (Philippines) ในสัปดาห์นี้ ซึ่งทั้งสองฝ่ายได้หารือร่วมกันเกี่ยวกับความมั่นคงทางพลังงานและอาหาร ว่าเป็นแนวทางที่ "น่าสนใจ" สำหรับรัสเซียในการเพิ่มพูนความสัมพันธ์ โดยรัฐบาลมะนิลา (Manila) ซึ่งเป็นพันธมิตรของสหรัฐฯ น่าจะอ้าแขนรับความสัมพันธ์กับรัสเซียด้วยเหตุผลในเชิงปฏิบัติการ ในขณะเดียวกันก็ตระหนักดีว่ามีชาวฟิลิปปินส์ถูกล่อลวงให้ไปร่วมสู้รบในสงครามยูเครน (Ukraine war) ภายใต้สถานการณ์ที่คลุมเครือและน่าสงสัย ดังนั้น คำถามจึงยังคงอยู่ว่า รัฐบาลมอสโกต้องการให้ความสำคัญและความสนใจแก่ภูมิภาคนี้มากเพียงใด นอกเหนือไปจากความสัมพันธ์ในเชิงผลประโยชน์ต่างตอบแทน (Transactional ties) และการเป็นเพียงขั้วอำนาจในเชิงปฏิบัติที่แสวงหาอิทธิพล

  เอนเกลเบรชต์ (Engelbrecht) กล่าวเสริมว่า สิ่งนี้อาจรวมถึง "ความพยายามในทางลับเพื่อแสวงหาผลประโยชน์" เช่น ผ่านกระบวนการสรรหาบุคลากรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพื่อไปร่วมทำสงครามท่ามกลางความสูญเสียในสมรภูมิ และการผลักดันเชิงอุดมการณ์เพื่อต่อต้านประเทศยูเครน ขณะที่ในมุมมองของ คอลลินส์ ชอง (Collins Chong) การที่รัสเซียเข้าหา กลุ่มประเทศที่เป็นเกาะและพื้นที่ทางทะเล เช่น มาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ แสดงให้เห็นว่ารัสเซียมองอาเซียนเป็น "สมรภูมิเชิงยุทธศาสตร์ที่กว้างขวางยิ่งขึ้น" ด้าน โจแอนน์ ลิน (Joanne Lin) กล่าวสรุปว่า ความเกี่ยวข้องเชิงยุทธศาสตร์ของรัสเซียต่ออาเซียนไม่เคยมีลักษณะที่เหมือนกันทั้งหมดและไม่น่าจะเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม โดยภาพที่มีความเป็นไปได้มากกว่าคือ การเติบโตของความเกี่ยวข้องในระดับทวิภาคีเฉพาะในบางภาคส่วนและบางประเทศ มากกว่าจะเป็นการก้าวขึ้นสู่สถานะเชิงยุทธศาสตร์ของรัสเซียทั่วทั้งภูมิภาคอาเซียน

---

IMCT NEWS

ที่มา https://sc.mp/gow5t?utm_source=copy-link&utm_campaign=3357738&utm_medium=share_widget