ปากีสถานเดินหน้าไกล่เกลี่ย 'สหรัฐฯ-อิหร่าน'  หลังส่งกำลังรบช่วย 'ซาอุฯ' อ้างตามพันธกรณีกลาโหมกับซาอุฯ

15-4-2026

    Al Jazeera รายงานว่า เจ้าหน้าที่และนักวิเคราะห์หลายรายของประเทศปากีสถาน (Pakistan) ระบุว่า รัฐบาลอิสลามาบัดสามารถทำหน้าที่เป็นทั้งคนกลางไกล่เกลี่ยระหว่างประเทศสหรัฐฯ (US) กับประเทศอิหร่าน (Iran) ควบคู่ไปกับการรักษาพันธกรณีด้านกลาโหมที่มีต่อประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) ได้ ทว่าการรักษาสมดุลดังกล่าวอาจไม่ใช่เรื่องง่ายนัก

  เมื่อวันที่ 11 เมษายนที่ผ่านมา เชห์บาซ ชารีฟ (Shehbaz Sharif) นายกรัฐมนตรีของประเทศปากีสถาน (Pakistan) ได้จับมือกับ เจดี แวนซ์ (JD Vance) รองประธานาธิบดีของประเทศสหรัฐฯ (US) เพื่อนำทางเข้าสู่ที่นั่งสำหรับการเจรจานอกรอบ ซึ่งถือเป็นการเจรจาโดยตรงระดับสูงสุดระหว่างรัฐบาลวอชิงตันและรัฐบาลเตหะราน นับตั้งแต่การปฏิวัติอิหร่านในปี 1979 ในเวลาไล่เลี่ยกัน กระทรวงกลาโหมของประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) ได้ออกแถลงการณ์ที่แตกต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง โดยสำนักข่าวของรัฐอย่าง Saudi Press Agency ยืนยันถึงการมาถึงของกองกำลังทหารจากประเทศปากีสถาน (Pakistan) ณ ฐานทัพอากาศ King Abdulaziz ในภูมิภาคตะวันออกของราชอาณาจักร ภายใต้ข้อตกลง Strategic Mutual Defence Agreement (SMDA) ที่ลงนามร่วมกันเมื่อปีที่แล้ว

   แถลงการณ์ระบุว่าการส่งกำลังพลครั้งนี้ประกอบด้วยเครื่องบินขับไล่และเครื่องบินสนับสนุนจากกองทัพอากาศ Pakistan Air Force โดยมีเป้าหมายเพื่อเสริมสร้างการประสานงานทางทหารร่วมกัน และยกระดับความพร้อมในการปฏิบัติการระหว่างสองประเทศ ในช่วงสองวันที่ผ่านมา รัฐบาลของประเทศปากีสถาน (Pakistan) ยังไม่ได้ออกมาแถลงอย่างเป็นทางการเกี่ยวกับความเคลื่อนไหวดังกล่าว ขณะที่หน่วยงานสื่อของกองทัพอย่าง Inter-Services Public Relations (ISPR) กระทรวงสารสนเทศ และกระทรวงการต่างประเทศ ไม่ได้ตอบรับคำขอความคิดเห็นที่ส่งโดยสำนักข่าว Al Jazeera

  การประกาศของประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) ได้ตอกย้ำให้เห็นถึงการบริหารจัดการสถานการณ์อย่างระมัดระวังของประเทศปากีสถาน (Pakistan) ท่ามกลางสงครามที่สั่นคลอนเสถียรภาพของเศรษฐกิจโลก นำไปสู่การโจมตีและการเสียชีวิตในหลายประเทศ และขณะนี้ได้นำไปสู่การยกระดับความตึงเครียดที่มีเดิมพันสูงระหว่างประเทศสหรัฐฯ (US) และประเทศอิหร่าน (Iran) ในช่องแคบ Strait of Hormuz ในด้านหนึ่ง รัฐบาลอิสลามาบัดได้ทำหน้าที่เป็นคนกลางหลักระหว่างประเทศสหรัฐฯ (US) และประเทศอิหร่าน (Iran) โดยเป็นเจ้าภาพต้อนรับคณะผู้แทนเมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมา พร้อมผลักดันความพยายามที่จะให้การเจรจาดำเนินต่อไปหลังจากการหารือล้มเหลว

   ในอีกด้านหนึ่ง ข้อตกลง SMDA แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นของประเทศปากีสถาน (Pakistan) ในการให้ความช่วยเหลือทางทหารแก่พันธมิตรสำคัญที่ถูกประเทศอิหร่าน (Iran) โจมตีซ้ำแล้วซ้ำเล่าก่อนการหยุดยิง โดยที่รัฐบาลเตหะรานไม่ได้ให้การรับประกันว่าจะไม่โจมตีประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) หรือชาติตะวันออกกลางอื่นๆ อีก สำหรับตอนนี้ เจ้าหน้าที่ของประเทศปากีสถาน (Pakistan) ระบุว่าพวกเขาสามารถจัดการทั้งสองบทบาทได้ โดยเจ้าหน้าที่รายหนึ่งซึ่งไม่ประสงค์ออกนาม กล่าวว่ารัฐบาลอิสลามาบัดยังคงมุ่งมั่นที่จะอำนวยความสะดวกในกระบวนการนี้ให้ได้หลายรอบตามที่จำเป็น พร้อมเสริมว่าการติดต่อทางการทูตระหว่างทุกฝ่ายยังคงดำเนินต่อไป

  ชารีฟ (Shehbaz Sharif) มีกำหนดจะเดินทางเยือนประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) ในอีกไม่กี่วันข้างหน้า พร้อมกับความเป็นไปได้ในการเยือนประเทศอื่นๆ ในภูมิภาค รวมถึงประเทศตุรกี (Turkiye) ในขณะที่รัฐบาลอิสลามาบัดพยายามรักษาแรงผลักดันทางการทูตก่อนถึงเส้นตายการหยุดยิง แต่ด้วยการปิดล้อมท่าเรือของประเทศอิหร่าน (Iran) โดยกองทัพเรือของประเทศสหรัฐฯ (US) ที่มีผลบังคับใช้แล้ว และข้อตกลงหยุดยิงที่รัฐบาลอิสลามาบัดเป็นนายหน้าซึ่งกำหนดจะสิ้นสุดในวันที่ 22 เมษายน การรักษาสมดุลของประเทศปากีสถาน (Pakistan) อาจทวีความซับซ้อนมากยิ่งขึ้น

กระชับความสัมพันธ์กับรัฐบาลริยาด

หัวใจสำคัญของการเดินบนเส้นด้ายนี้คือข้อตกลง SMDA โดยหนึ่งวันก่อนการเจรจาที่กรุงอิสลามาบัดจะเปิดฉากขึ้น โมฮัมเหม็ด บิน อับดุลลอฮ์ อัล-จาดาน (Mohammed bin Abdullah Al-Jadaan) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังของประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) ได้เดินทางเยือนกรุงอิสลามาบัดช่วงสั้นๆ เพื่อเข้าพบ ชารีฟ (Shehbaz Sharif) ที่ทำเนียบนายกรัฐมนตรี โดยมี อิสฮาค ดาร์ (Ishaq Dar) รองนายกรัฐมนตรี และ อาซิม มูเนียร์ (Asim Munir) ผู้บัญชาการทหารบก เข้าร่วมด้วย ตามแถลงการณ์อย่างเป็นทางการ ชารีฟ (Shehbaz Sharif) ได้แสดงความขอบคุณสำหรับการสนับสนุนทางเศรษฐกิจและการเงินอย่างยาวนานของรัฐบาลริยาดต่อประเทศปากีสถาน (Pakistan) ซึ่งเขากล่าวว่ามีบทบาทสำคัญในการรักษาเสถียรภาพของเศรษฐกิจประเทศ

การเยือนครั้งนี้ตอกย้ำให้เห็นถึงความสัมพันธ์อันกว้างขวางระหว่างประเทศปากีสถาน (Pakistan) และประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) ซึ่งครอบคลุมทั้งด้านกลาโหม การทูต และการเงิน ข้อตกลง SMDA ถูกลงนามเมื่อวันที่ 17 กันยายน 2025 ณ พระราชวัง Al-Yamamah ในกรุงริยาด โดยมกุฎราชกุมาร โมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน (Mohammed bin Salman) และ ชารีฟ (Shehbaz Sharif) โดยมี มูเนียร์ (Asim Munir) เข้าร่วมด้วย ข้อตกลงดังกล่าวกำหนดให้ทั้งสองประเทศถือว่าการรุกรานประเทศใดประเทศหนึ่ง ถือเป็นการรุกรานทั้งสองประเทศ โดยจุดยืนของประเทศปากีสถาน (Pakistan) ต่อข้อตกลงนี้ยังคงแน่วแน่และคงเส้นคงวา

ในการกล่าวสุนทรพจน์ต่อวุฒิสภาเมื่อวันที่ 3 มีนาคม ซึ่งเป็นเวลาสามวันหลังจากสงครามเริ่มขึ้น ดาร์ (Ishaq Dar) กล่าวอย่างชัดเจนว่าประเทศปากีสถาน (Pakistan) มีสนธิสัญญาป้องกันประเทศร่วมกับประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) "และคนทั้งโลกก็รับรู้เรื่องนี้" เขาเสริมว่าตนได้ถ่ายทอดพันธกรณีของประเทศปากีสถาน (Pakistan) ภายใต้สนธิสัญญาดังกล่าวให้กับ อับบาส อารักจิ (Abbas Araghchi) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของประเทศอิหร่าน (Iran) เป็นการส่วนตัว เพื่อทำให้ชัดเจนว่าข้อตกลงดังกล่าวครอบคลุมเรื่องใดบ้าง ในทำนองเดียวกัน ชารีฟ (Shehbaz Sharif) ได้ให้คำมั่นว่าประเทศปากีสถาน (Pakistan) จะยืนหยัดเคียงข้างราชอาณาจักรและประชาชนชาวซาอุดีอาระเบีย

สิ่งที่ยังคงไม่ชัดเจนคือ ภายใต้เงื่อนไขใดที่ประเทศปากีสถาน (Pakistan) หรือประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) จะต้องให้ความช่วยเหลือด้านการป้องกันแก่กันและกัน จำเป็นหรือไม่ที่ประเทศใดประเทศหนึ่งจะต้องประกาศว่าตนกำลังทำสงครามกับประเทศอื่น จำเป็นหรือไม่ที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะต้องร้องขอให้อีกฝ่ายเข้าร่วมการแทรกแซงทางทหารอย่างเจาะจง และที่ผ่านมาประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) ได้ละเว้นจากการร้องขอให้ประเทศปากีสถาน (Pakistan) เข้ามาช่วยป้องกันตนอย่างเป็นทางการหรือไม่ นักวิเคราะห์กล่าวว่าขั้นตอนต่างๆ ที่ประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) และประเทศปากีสถาน (Pakistan) ดำเนินการจนถึงปัจจุบัน เพื่อแสดงให้เห็นว่าข้อตกลง SMDA มีผลบังคับใช้นั้น มีเป้าหมายเพื่อส่งข้อความที่ชัดเจนไปยังประเทศอื่นๆ แม้ว่าความคลุมเครือเกี่ยวกับเนื้อหาเฉพาะของข้อตกลงนั้นจะทำหน้าที่เป็นปัจจัยป้องปรามด้วยก็ตาม

เป็นที่ชัดเจนว่าการปรากฏตัวทางทหารของประเทศปากีสถาน (Pakistan) ในโลกอาหรับนั้นมีมาอย่างยาวนาน นักบินชาวปากีสถานเคยบินให้กับกองทัพอากาศอาหรับในช่วงสงคราม Six-Day War ปี 1967 และกองกำลังปากีสถานได้ถูกส่งไปประจำการทั่วภูมิภาคตะวันออกกลางในบทบาทต่างๆ ตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1960 ในประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) ประเทศปากีสถาน (Pakistan) ได้ทำการฝึกอบรมบุคลากรทางทหารหลายพันนายมาตั้งแต่ปี 1967 โดยข้อตกลงอย่างเป็นทางการในปี 1982 ได้ทำให้การส่งบุคลากรกองทัพปากีสถานเพื่อวัตถุประสงค์ในการฝึกอบรมมีระบบแบบแผนที่ชัดเจนยิ่งขึ้น

ในช่วงทศวรรษ 1970 และ 1980 กองทหารปากีสถานถูกส่งไปประจำการในจำนวนที่มีนัยสำคัญในราชอาณาจักร รวมถึงเพื่อปกป้องโครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำมันในภูมิภาคตะวันออก ซึ่งเป็นพื้นที่เดียวกับที่มีการวางกำลังรบในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม ข้อตกลง SMDA ถือเป็นสนธิสัญญาฉบับแรกที่ผูกมัดอย่างเป็นทางการให้ประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) และประเทศปากีสถาน (Pakistan) ปฏิบัติต่อการโจมตีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง เสมือนเป็นการโจมตีทั้งสองฝ่าย

การรักษาสมดุลอันท้าทาย

อาซีมา ชีมา (Azeema Cheema) ผู้อำนวยการผู้ก่อตั้ง Verso Consulting ซึ่งมีฐานอยู่ในกรุงอิสลามาบัด กล่าวว่าการใช้บังคับข้อตกลง SMDA สะท้อนให้เห็นถึงการคำนวณอย่างรอบคอบ “การใช้บังคับข้อตกลง SMDA คือราคาของความอดกลั้นอย่างมีนัยสำคัญที่แสดงออกโดยชาวซาอุดีอาระเบียในการลุกลามของความขัดแย้งนี้” เธอกล่าวกับสื่อ Al Jazeera “สิ่งนี้น่าจะได้รับการตกลงล่วงหน้ากับชาวซาอุดีอาระเบียก่อนการเจรจาระหว่างประเทศสหรัฐฯ (US) กับประเทศอิหร่าน (Iran) เมื่อประเทศปากีสถาน (Pakistan) ส่งสัญญาณถึงระดับความโกรธเคืองขั้นสูงสุดต่อชาวอิหร่าน” เธอระบุด้วยว่า ประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) ดูเหมือนจะมุ่งมองการณ์ไกลเกี่ยวกับความเป็นหุ้นส่วนด้านความมั่นคงกับประเทศปากีสถาน (Pakistan) เพื่อรับมือภัยคุกคามทั้งหมดต่ออธิปไตยเหนือดินแดนของตน ไม่ว่าจะมาจากประเทศอิหร่าน (Iran) หรือประเทศอิสราเอล (Israel)

ในขณะเดียวกัน ประเทศปากีสถาน (Pakistan) ไม่ได้เป็นที่ตั้งของฐานทัพทหารของประเทศสหรัฐฯ (US) และไม่มีความสัมพันธ์ทางการทูตกับประเทศอิสราเอล (Israel) ซึ่งเป็นปัจจัยที่ ชีมา (Azeema Cheema) กล่าวว่าช่วยรักษาความน่าเชื่อถือกับรัฐบาลเตหะรานได้ “ชาวอิหร่านจะรู้ว่าประเทศปากีสถาน (Pakistan) ไม่ต้องการทำสงครามกับประเทศอิหร่าน (Iran)” เธอกล่าว “พวกเขาจะระมัดระวังว่าประเทศปากีสถาน (Pakistan) จะไม่เป็นกลางในกรณีที่ประเทศอิหร่าน (Iran) และประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) เป็นคู่สงครามร่วมกัน แต่ก็ยอมรับว่าประเทศปากีสถาน (Pakistan) จะแสวงหาเส้นทางผ่านการไกล่เกลี่ยเป็นอันดับแรก” ด้าน อูเมอร์ คาริม (Umer Karim) นักวิจัยสมทบของ King Faisal Center for Islamic Research and Studies ในกรุงริยาด กล่าวว่าแนวทางของประเทศปากีสถาน (Pakistan) แฝงไว้ด้วยตรรกะและความเสี่ยง

“ประเทศปากีสถาน (Pakistan) กำลังเดินบนเส้นด้ายทั้งในแง่ของความรับผิดชอบในการไกล่เกลี่ยที่ได้รับมอบหมาย และพันธกรณีในการปกป้องประเทศซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia)” เขาบอกกับ Al Jazeera คาริม (Umer Karim) ประเมินว่ารัฐบาลอิสลามาบัดคำนวณแล้วว่าตนสามารถรักษาทั้งสองบทบาทไว้ได้ โดยใช้พันธกรณีภายใต้ข้อตกลง SMDA เพื่อสร้างแต้มต่อเหนือประเทศอิหร่าน (Iran) และป้องปรามการโจมตีที่ทำการของซาอุดีอาระเบียเพิ่มเติม “อุบายนี้อาจได้ผลตราบใดที่การเจรจาหรือการมีส่วนร่วมระหว่างประเทศสหรัฐฯ (US) กับประเทศอิหร่าน (Iran) ยังคงดำเนินต่อไป” เขากล่าว “แต่ในกรณีที่การสู้รบเริ่มต้นขึ้นอีกครั้ง กลยุทธ์นี้อาจพังทลายลง และประเทศปากีสถาน (Pakistan) อาจต้องเข้ามาพัวพันกับความขัดแย้งอย่างเต็มตัว”

นั่นเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ผู้เชี่ยวชาญด้านตะวันออกกลางกล่าวเสริมว่า เจ้าหน้าที่ของประเทศปากีสถาน (Pakistan) มีแนวโน้มที่จะให้ความสำคัญกับการรักษาการจัดการในปัจจุบันให้คงอยู่ยาวนานที่สุดเท่าที่จะทำได้ โดย คาริม (Umer Karim) ระบุว่า "การสานต่อการเจรจาระหว่างประเทศสหรัฐฯ (US) กับประเทศอิหร่าน (Iran) เป็นสิ่งสำคัญที่สุดสำหรับประเทศปากีสถาน (Pakistan)" ขณะที่ ซินา อาโซดิ (Sina Azodi) ผู้ช่วยศาสตราจารย์ด้านการเมืองตะวันออกกลางที่มหาวิทยาลัย George Washington University ได้เสนอมุมมองในเชิงบวกมากกว่า “ผมไม่เชื่อว่าประเทศปากีสถาน (Pakistan) จะสร้างความเสียหายต่อความสัมพันธ์กับประเทศอิหร่าน (Iran) เมื่อพิจารณาจากความผูกพันทางศาสนา และความใกล้ชิดทางชาติพันธุ์และภาษา”

---

IMCT NEWS

ที่มา https://aje.news/xj2bje