ทำไมสงครามสหรัฐฯ–อิสราเอล โจมตีอิหร่าน ทำให้กลุ่ม BRICS เงียบงัน? ไร้แถลงการณ์ร่วม!

12-3-2026

   SCMP รายงานโดยการตั้งคำถามว่า BRICS ไร้แถลงการณ์ร่วม หลังสมาชิกเผชิญหน้าและแรงกดดันจากสหรัฐฯ รายงานวิเคราะห์สถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่กำลังทวีความรุนแรงขึ้น โดยตั้งคำถามสำคัญว่า เหตุใดสงครามระหว่างสหรัฐฯ-อิสราเอล (US-Israeli war) ที่กระทำต่ออิหร่าน (Iran) จึงทำให้กลุ่ม BRICS ตกอยู่ในภาวะ "น้ำท่วมปาก" ในขณะที่กรุงเตหะรานเริ่มดำเนินมาตรการตอบโต้ประเทศเพื่อนบ้านในอ่าวเปอร์เซีย กลุ่มพันธมิตรที่เพิ่งขยายตัวและถูกสร้างขึ้นเพื่อความร่วมมือทางการค้า กลับกำลังเผชิญกับขีดจำกัดด้านเอกภาพของตนเอง

  แม้ว่าประเทศจีน (China) รัสเซีย (Russia) และบราซิล (Brazil) ต่างจะออกแถลงการณ์ประณามเหตุการณ์ดังกล่าวในนามรายประเทศ แต่ในนามกลุ่ม BRICS กลับยังไม่มีการเคลื่อนไหวใดๆ กว่าหนึ่งสัปดาห์หลังจากปฏิบัติการโจมตีของสหรัฐฯ และอิสราเอล เป็นเหตุให้ Ayatollah Ali Khamenei ผู้นำสูงสุดของอิหร่านเสียชีวิต และจุดชนวนวิกฤตการณ์ระดับภูมิภาคครั้งเลวร้ายที่สุดในรอบหลายปี กลุ่มความร่วมมือที่วางตัวเป็นเสียงหลักของ "Global South" แห่งนี้ กลับยังไม่สามารถออกแถลงการณ์ร่วมได้แม้แต่ฉบับเดียว

  นักวิเคราะห์ระบุว่าความเงียบนี้ไม่ใช่ความเลินเล่อ แต่เป็นสัญญาณสะท้อนว่าการขยายตัวของกลุ่มนั้นรวดเร็วเกินกว่าความสามารถในการสร้างจุดยืนร่วมกัน เมื่อครั้งที่ BRICS รับอิหร่านและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) เข้าเป็นสมาชิก พร้อมเชิญซาอุดีอาระเบีย (Saudi Arabia) เข้าร่วมในการขยายกลุ่มที่มีผลตั้งแต่เดือนมกราคม 2024 ความเคลื่อนไหวดังกล่าวเคยได้รับการยกย่องว่าเป็นหมุดหมายสำคัญสู่ระเบียบโลกแบบหลายขั้ว (Multipolar World Order)

  อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันสมาชิกเหล่านี้กลับมีความเห็นที่แตกแยก อิหร่านซึ่งกำลังถูกโจมตีโดยสหรัฐฯ และอิสราเอล ได้เปิดปฏิบัติการตอบโต้ต่อทรัพย์สินของอเมริกาในภูมิภาค รวมถึงเป้าหมายในซาอุดีอาระเบียและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ด้วย Chris Ogden ผู้อำนวยการโครงการและรองศาสตราจารย์ด้านโลกศึกษาแห่ง University of Auckland ให้ความเห็นว่า สภาวะนี้ทำให้ BRICS+ ไม่สามารถตอบสนองในแนวทางที่สมดุล สอดคล้อง หรือมีตรรกะ เพื่อปกป้องผลประโยชน์ของสมาชิกทั้งหมดได้

  Ogden เสริมว่า หากความขัดแย้งไม่จำกัดวงอยู่แค่คู่ขัดแย้งระหว่างสหรัฐฯ-อิสราเอล กับอิหร่านเพียงฝ่ายเดียว โดยที่อิหร่านยอมยุติการโจมตีเพื่อนบ้านในอ่าวเปอร์เซีย การที่ BRICS จะออกแถลงการณ์ร่วมอย่างเป็นทางการนั้นแทบจะเป็นไปไม่ได้ แม้จะเป็นเพียงการเรียกร้องให้หยุดยิงก็ตาม

ทางสายกลางของอินเดีย (India)

ภาวะอัมพาตของกลุ่มยังถูกซ้ำเติมด้วยบทบาทของประธานหมุนเวียน โดยในปีนี้อินเดียเป็นเจ้าภาพวาระประธาน BRICS ซึ่งสัญชาตญาณของรัฐบาลนิวเดลีคือการนิ่งเงียบให้ได้มากที่สุด ความสัมพันธ์ของอินเดียกับอิสราเอลนั้นครอบคลุมทั้งด้านกลาโหม เทคโนโลยี เกษตรกรรม และความร่วมมือด้านข่าวกรอง ในขณะที่ความสัมพันธ์กับอิหร่านถูกสร้างขึ้นบนพื้นฐานความมั่นคงทางพลังงานและการเชื่อมโยงระดับภูมิภาค โดยเฉพาะการพัฒนาท่าเรือ Chabahar

Sarang Shidore ผู้อำนวยการโครงการ Global South แห่งสถาบัน Quincy Institute ระบุว่า เมื่อสมาชิกสองรายในสโมสรเดียวกันเกิดความขัดแย้งรุนแรง จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่กลุ่มจะไม่สามารถหาข้อยกเว้นร่วมกันได้ ด้าน Rajeev Ranjan Chaturvedy รองศาสตราจารย์ด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศจาก Nalanda University มองว่า ประเพณีทางการทูตแบบไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (Non-aligned balancing) หรือ "ทางสายกลาง" ของอินเดีย อาจส่งผลต่อท่าทีของกลุ่ม โดยอินเดียอาจผลักดันให้สมาชิกออกแถลงการณ์ที่เน้นการยึดถือปฏิบัติตามกฎหมายระหว่างประเทศและประณามความก้าวร้าวในเชิงหลักการทั่วไป เพื่อหลีกเลี่ยงการเลือกข้าง

เป็นเพียงแค่เวทีพูดคุย (Talking Shop) หรือไม่?

นักวิเคราะห์ยังชี้ให้เห็นถึงความกังวลในมิติอื่นๆ โดยเฉพาะหลังจากที่สเปน (Spain) ออกมาวิจารณ์การโจมตีของสหรัฐฯ-อิสราเอล จนถูกวอชิงตันขู่ตัดความสัมพันธ์ทางการค้า และประธานาธิบดี Donald Trump ได้เรียกสเปนว่าเป็นประเทศที่ "แย่มาก" เหตุการณ์นี้ส่งสัญญาณว่า การวิจารณ์การโจมตีอิหร่านอย่างเปิดเผยอาจนำมาซึ่งมาตรการกำแพงภาษีจากสหรัฐฯ หรือการถูกตัดขาดทางการค้าอย่างเต็มรูปแบบ

Gaurav Kumar นักวิจัยด้านความมั่นคงจาก United Service Institution of India สังเกตว่า สมาชิก BRICS ดูเหมือนจะกำลัง "ปรึกษาหารือกันอย่างเงียบๆ" ก่อนจะกำหนดจุดยืนร่วมกัน ซึ่งเขามองว่าเป็น "การหยุดชั่วคราวทางการทูต" แต่ก็นำมาซึ่งคำถามสำคัญถึงความสามารถในการประสานงานที่แท้จริงของกลุ่ม

เดิมที BRICS ถูกก่อตั้งขึ้นเมื่อเกือบสองทศวรรษก่อนโดยเน้นวาระด้านเศรษฐกิจ การค้า และการปฏิรูปโครงสร้างการบริหารจัดการโลก แต่สงครามในยูเครน (Ukraine) เริ่มฉุดให้กลุ่มเข้าสู่สนามภูมิรัฐศาสตร์ที่แข็งกร้าวขึ้น และวิกฤตอิหร่านก็ได้ลากกลุ่มให้ถลำลึกลงไปอีก Shidore ย้ำว่า เมื่อโลกเข้าสู่ภาวะที่เน้นความมั่นคงและแสนยานุภาพทางทหารมากขึ้น ประเด็นภูมิรัฐศาสตร์จะกลายเป็นความท้าทายที่เพิ่มขึ้นต่อความสามัคคีของ BRICS

กลุ่มความร่วมมือที่เป็นตัวแทนของประชากร 40% ของโลก และมีสัดส่วนผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ถึง 39% ของโลกนั้นเป็นสิ่งที่ไม่อาจละเลยได้ แต่วิกฤตอิหร่านครั้งนี้กำลังสร้างความสงสัยว่า BRICS จะสามารถทำหน้าที่ได้มากกว่า "เวทีเสวนา" หรือไม่ ในยามที่สมาชิกของตนเองกำลังอยู่ในสภาวะสงคราม

---

IMCT NEWS

ที่มา https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3346065/why-has-us-israeli-war-iran-left-brics-speechless?module=top_story&pgtype=section