มหาอำนาจทั่วโลกต่อคิวขอดีลแร่หายากของบราซิล สหรัฐฯ–EU–จีนรุมเสนอความร่วมมือ 'แต่บราซิลจะเลือก?'

8-7-2026

   Foreign Policy รายงานว่า ท่ามกลางการช่วงชิงทรัพยากรแร่ธาตุสำคัญระดับโลก (Global scramble for critical minerals) ดูเหมือนว่าทุกประเทศมหาอำนาจต่างต้องการเข้าไปมีส่วนแบ่งในประเทศบราซิล (Brazil)

  สหภาพยุโรป หรือ EU (European Union) ได้กลายเป็นมหาอำนาจรายล่าสุดที่พยายามยื่นข้อเสนอดีลแร่ธาตุแก่รัฐบาลบราซิเลีย (Brasília) เมื่อปลายเดือนที่ผ่านมา ซึ่งเป็นการซ้ำเติมกระแสความสนใจที่หลั่งไหลเข้ามาอย่างท่วมท้นทั้งหน้าใหม่และหน้าเก่าจากกลุ่มประเทศต่างๆ ซึ่งรวมถึงประเทศสหรัฐฯ (United States) ประเทศเกาหลีใต้ (South Korea) ประเทศญี่ปุ่น (Japan) ประเทศอินเดีย (India) ประเทศแคนาดา (Canada) ประเทศออสเตรเลีย (Australia) และประเทศจีน (China) โดยทุกฝ่ายต่างจับจ้องไปที่ศักยภาพความมั่งคั่งของแหล่งแร่หายาก (Rare Earths) ของบราซิล เนื่องจากประเทศนี้อ้างสิทธิ์การครอบครองปริมาณแร่หายากสำรองที่ใหญ่ที่สุดเป็นอันดับสองของโลกรองจากจีน ซึ่งขุมทรัพย์ทางธรรมชาติเหล่านี้เป็นสิ่งที่บริษัทต่างๆ พยายามเข้ามาปลดล็อกมาอย่างยาวนาน แต่ส่วนใหญ่กลับประสบความล้มเหลว

  ความมั่งคั่งด้านทรัพยากรธรรมชาติของบราซิลได้กลายมาเป็นสินทรัพย์ทางภูมิรัฐศาสตร์ที่มีมูลค่าสูงเป็นพิเศษในช่วงปีที่ผ่านมา เนื่องจากความมั่นคงด้านแร่ธาตุสำคัญได้รับการประเมินว่าเป็นจุดเปราะบางและเป็นภัยคุกคามทั้งในด้านการค้าและการทหารเพิ่มมากขึ้น ส่งผลให้มหาอำนาจของโลกต่างกำลังแข่งขันช่วงชิงเพื่อบรรลุข้อตกลงใหม่ๆ ทว่าท่ามกลางสถานการณ์ที่เร่งด่วนนี้ รัฐบาลบราซิเลียยังคงอยู่ระหว่างการค้นหาข้อสรุปว่าแท้จริงแล้วประเทศต้องการอะไรกันแน่

  โมนิกา เดอ โบล (Monica de Bolle) นักเศรษฐศาสตร์ชาวบราซิลและนักวิจัยอาวุโสแห่งสถาบัน Peterson Institute for International Economics ซึ่งเป็นสถาบันคลังสมองในกรุงวอชิงตัน ให้ความเห็นว่า นี่คือ "ช่วงเวลาบนเส้นด้าย" (Knife-edge moment) ของบราซิล "ในด้านหนึ่ง ภูมิภาคและประเทศต่างๆ ล้วนต้องการเข้ามาเล่นในเกมของบราซิล แต่อีกด้านหนึ่ง บราซิลกลับยังไม่มีความพร้อมในระดับหนึ่งที่จะตอบสนองต่อความต้องการมหาศาลนี้"

  ทั้งนี้ บราซิลเป็นแหล่งสำรองแร่หายากขนาดมหึมา ซึ่งรวมถึงแร่หายากชนิดหนัก (Heavy Rare Earths) อันเป็นที่ปรารถนาและตกเป็นเป้าหมายสำคัญในสงครามการค้าระหว่างสหรัฐฯ-จีน นอกจากนี้ บราซิลยังอุดมไปด้วยแร่ธาตุและโลหะอื่นๆ อีกจำนวนหนึ่ง รวมถึงไนโอเบียม (niobium) แกรไฟต์ (graphite) และแมงกานีส (manganese)

  แต่บราซิลอาจจำเป็นต้องทำการบ้านมากกว่านี้ โดย โมนิกา เดอ โบล (Monica de Bolle) ระบุว่า บราซิลยังไม่ได้ดำเนินการสำรวจทางธรณีวิทยาอย่างเหมาะสมเพื่อให้ทราบแน่ชัดว่าประเทศมีทรัพยากรแร่ธาตุอะไรอยู่บ้าง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของแร่หายาก ปัจจุบันมีการสำรวจครอบคลุมพื้นที่เพียงประมาณ 30% ของประเทศเท่านั้น "ซึ่งหมายความว่ายังมีพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศที่ยังไม่ได้รับการจัดทำแผนที่อย่างแท้จริงหลงเหลืออยู่"

  นอกจากนี้ มิติทางภูมิศาสตร์เป็นเพียงส่วนหนึ่งของสมการเท่านั้น การสร้างห่วงโซ่อุปทานใหม่จำเป็นต้องมีขีดความสามารถที่ครบวงจรในการแยก การถลุง และการแปรรูป และเช่นเดียวกับประเทศที่ร่ำรวยทรัพยากรหลายแห่งในโลกที่คาดหวังจะใช้ประโยชน์จากกระแสบูมของแร่ธาตุสำคัญ บรรดาผู้นำของบราซิลต่างมีความทะเยอทะยานที่จะยกระดับขึ้นไปสู่ห่วงโซ่มูลค่าที่สูงขึ้น แทนที่จะยอมเป็นเพียงผู้ส่งออกแร่ดิบเหมือนในอดีต

  "เราจะไม่ยอมทำบทบาทซ้ำซากเป็นเพียงผู้ส่งออกสินค้าโภคภัณฑ์แร่ดิบเท่านั้น" ประธานาธิบดี หลุยส์ อินาซิโอ ลูลา ดา ซิลวา (Luiz Inácio Lula da Silva) แห่งบราซิล แถลงในช่วงต้นปีที่ผ่านมา "เราเปิดรับความเป็นพันธมิตรระหว่างประเทศที่ครอบคลุมถึงขั้นตอนการสร้างมูลค่าเพิ่มที่สูงขึ้นและการถ่ายทอดเทคโนโลยีที่มีความหมายอย่างแท้จริง"

  ขณะเดียวกัน โมนิกา เดอ โบล (Monica de Bolle) ชี้ว่า บราซิลยังขาดกรอบข้อบังคับทางกฎหมายที่จำเป็น และยังไม่ทราบอย่างแน่ชัดว่าต้องการขีดความสามารถและการเข้ามามีส่วนร่วมของรัฐในอุตสาหกรรมนี้ในรูปแบบใด

  "บราซิลพบว่าตนเองมีข้อต่อรองที่ยิ่งใหญ่อยู่ใต้ผืนดินที่ยังไม่ได้นำขึ้นมาใช้ประโยชน์ ทั้งยังไม่มีกรอบการทำงานเชิงสถาบันที่จะมาสนับสนุนการสำรวจดังกล่าวด้วยซ้ำ" เธอกล่าว

  ปัจจุบัน บราซิลยังคงอยู่ระหว่างการถกเถียงและจัดทำกฎหมายเพื่อควบคุมและจัดระเบียบการสำรวจแร่ธาตุของประเทศ โดย นายเมาโร ซูซา (Mauro Sousa) ผู้อำนวยการหน่วยงานเหมืองแร่แห่งชาติของบราซิล หรือ National Mining Agency เปิดเผยว่า ณ เดือนเมษายนที่ผ่านมา รัฐสภาของบราซิลกำลังพิจารณาร่างกฎหมายมากถึง 13 ฉบับที่เกี่ยวข้องกับแร่หายากและแร่ธาตุสำคัญ ซึ่งในขณะนั้น นายเมาโร ซูซา (Mauro Sousa) ประเมินว่านโยบายแร่ธาตุสำคัญระดับชาติจะได้รับการเผยแพร่ออกมาภายในระยะเวลา 2 ถึง 3 เดือน

  ทว่า จนกระทั่งถึงช่วงต้นเดือนกรกฎาคม นโยบายระดับชาติดังกล่าวยังคงไม่มีการเปิดเผยออกมาอย่างเป็นทางการ อย่างไรก็ตาม เริ่มมีความเคลื่อนไหวเกิดขึ้นบ้างแล้ว โดยในเดือนพฤษภาคม สภาผู้แทนราษฎรของบราซิลได้อนุมัติร่างกฎหมายที่จะสร้างกรอบทางกฎหมายขั้นพื้นฐานสำหรับภาคส่วนนี้ พร้อมใช้นโยบายมาตรการจูงใจทางภาษีเพื่อส่งเสริมการแปรรูปภายในประเทศ และจัดตั้งสภาพิเศษที่มีอำนาจหน้าที่ในการดูแลตรวจสอบโครงการต่างๆ เหนือสิ่งอื่นใด ทั้งนี้ อนาคตของร่างกฎหมายดังกล่าวในปัจจุบันขึ้นอยู่กับการอนุมัติเห็นชอบจากทางวุฒิสภา

  ทอม โมเรนฮูต์ (Tom Moerenhout) หัวหน้าโครงการริเริ่มด้านวัสดุสำคัญ หรือ Critical Materials Initiative ประจำศูนย์นโยบายพลังงานโลกแห่งมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย (Center on Global Energy Policy) ให้ความเห็นว่า กรอบเวลาของบราซิลมีความ "แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง" เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มประเทศคู่เทียบอื่นๆ ที่พยายามแสวงหาความเป็นพันธมิตร

  "ในขณะที่ทุกประเทศกำลังเร่งฝีเท้าวิ่งอย่างเต็มที่ บราซิลกลับยังคงติดหล่มอยู่ในกระบวนการทางราชการเพื่อตัดสินใจว่ายุทธศาสตร์ระดับชาติคืออะไรและจะนำไปปฏิบัติอย่างไร" เขากล่าว

  บรรดาเจ้าหน้าที่ของบราซิลได้ยอมรับต่อสาธารณชนเกี่ยวกับอุปสรรคความท้าทายที่ประเทศกำลังเผชิญในการก้าวขึ้นเป็นมหาอำนาจด้านแร่หายาก สำนักข่าว Bloomberg รายงานว่า ในการประชุมเมื่อเดือนมิถุนายน นายเมาโร ซูซา (Mauro Sousa) ยอมรับว่าหน่วยงานกำกับดูแลของประเทศไม่มีทรัพยากรที่เพียงพอในการตรวจสอบและดำเนินการตามข้อผูกพันระดับโลก "มันคือความย้อนแย้งที่เกิดขึ้นใจกลางของรัฐบราซิล" นายเมาโร ซูซา (Mauro Sousa) ระบุ โดยยอมรับถึงปัญหาการขาดแคลนบุคลากรซึ่งเป็นผลสืบเนื่องมาจากการปรับลดงบประมาณ

  ทอม โมเรนฮูต์ (Tom Moerenhout) กล่าวเพิ่มเติมว่า ในสภาวะที่รัฐบาลส่วนกลางส่วนใหญ่นิ่งเฉย บริษัทต่างชาติจึงหันเข้ามาเจรจาตกลงโดยตรงกับรัฐบาลท้องถิ่นของแต่ละรัฐแทน โดยความไม่แน่นอนในข้อบังคับไม่ได้ขัดขวางการเข้ามาของกลุ่มบริษัทเหมืองแร่ยักษ์ใหญ่ต่างชาติที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลของประเทศตนเอง ทว่าสำหรับบริษัทอื่นๆ ที่มีความสนใจในระบบนิเวศของบราซิล "อาจจะชะลอการตัดสินใจไว้ก่อน เนื่องจากพวกเขามีความกังวลว่ายุทธศาสตร์ระดับชาติที่อาจคลอดออกมาอาจจะเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขและส่งผลกระทบต่อพวกเขาอย่างมีนัยสำคัญ"

  ถึงกระนั้น เส้นทางของบริษัทขนาดใหญ่เหล่านั้นก็ไม่ได้ราบรื่นเสมอไป ในกรณีที่โดดเด่นและเป็นที่จับตามองมากที่สุดกรณีหนึ่งคือบริษัท USA Rare Earth ซึ่งได้รับการสนับสนุนทางการเงินบางส่วนจากรัฐบาลสหรัฐฯ ได้ประกาศเข้าซื้อกิจการของ Serra Verde ซึ่งเป็นบริษัทเหมืองแร่สัญชาติบราซิลที่เป็นเจ้าของเหมืองแร่หายากและโรงงานแปรรูป มูลค่า 2.8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ทว่าแผนการเข้าซื้อกิจการดังกล่าวกลับต้องเผชิญกับแรงต้านทาน โดยพรรคการเมืองฝ่ายซ้ายในบราซิลได้ยื่นคำร้องต่อศาลฎีกา (Supreme Court) ของประเทศเพื่อขอให้สั่งระงับการซื้อขายครั้งนี้ และหน่วยงานกำกับดูแลการผูกขาดและการแข่งขันทางการค้าของประเทศก็ได้เริ่มเปิดการสอบสวนข้อตกลงดังกล่าวแล้ว

  ทางด้านบริษัท USA Rare Earth ปฏิเสธที่จะแสดงความคิดเห็นใดๆ ต่อกรณีนี้

 นอกจากนี้ การเลือกตั้งระดับชาติของบราซิลที่กำลังจะเกิดขึ้นในเดือนตุลาคมนี้ ได้กลายเป็นปัจจัยเพิ่มความไม่แน่นอนให้แก่สถานการณ์มากขึ้นจากโอกาสของการเปลี่ยนขั้วอำนาจทางการเมือง การแข่งขันเพื่อช่วงชิงตำแหน่งประธานาธิบดีในครั้งนี้กำลังจะกลายเป็นการประจันหน้ากันระหว่างประธานาธิบดี หลุยส์ อินาซิโอ ลูลา ดา ซิลวา (Luiz Inácio Lula da Silva) ผู้นำคนปัจจุบันในวัย 80 ปี ซึ่งลงสมัครรับเลือกตั้งเพื่อชิงตำแหน่งเป็นสมัยที่สี่เป็นประวัติการณ์ กับ นายฟลาวิโอ โบลโซนาโร (Flávio Bolsonaro) ผู้แทนฝั่งขวาจัด ซึ่งเป็นบุตรชายของอดีตประธานาธิบดี ฌาอีร์ โบลโซนาโร (Jair Bolsonaro)

  ผู้สมัครรับเลือกตั้งทั้งสองรายต่างชูนโยบายและวิสัยทัศน์ที่แตกต่างกันสำหรับประเทศ ซึ่งจะส่งผลกระทบครั้งใหญ่ต่อภาคธุรกิจเหมืองแร่ ในขณะที่ หลุยส์ อินาซิโอ ลูลา ดา ซิลวา (Luiz Inácio Lula da Silva) ได้แสดงจุดยืนที่ชัดเจนในการสนับสนุนแนวคิดพหุภาคี (Multilateralism) และได้ปฏิเสธที่จะโอนอ่อนตามแรงกดดันจากคณะทำงานของประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ (Donald Trump) ในการลงนามข้อตกลงแร่ธาตุร่วมกัน ทว่าในทางกลับกัน นายฟลาวิโอ โบลโซนาโร (Flávio Bolsonaro) คาดว่าจะเลือกดำเนินนโยบายที่เป็นไปในทิศทางเดียวกันและสนับสนุนสหรัฐฯ (US) เป็นหลัก

  แม้ว่าผลสำรวจความนิยมล่าสุดชี้ว่า หลุยส์ อินาซิโอ ลูลา ดา ซิลวา (Luiz Inácio Lula da Silva) จะยังคงมีคะแนนนำอยู่ด้วยสัดส่วนที่ก้ำกึ่งและเฉียดฉิว ทว่าความล่าช้าในมาตรการกำกับดูแลและความไม่แน่นอนทางการเมือง ตลอดจนความวิตกกังวลเกี่ยวกับความไม่ต่อเนื่องเชิงนโยบาย กำลังคุกคามและทำให้กลุ่มผู้ลงทุนในโครงการระยะยาวของภาคอุตสาหกรรมเหมืองแร่เกิดความลังเลใจและตื่นตระหนก

  "หากบราซิลไม่เร่งจัดระเบียบและเร่งรัดกระบวนการของตนเองให้เสร็จสิ้นโดยเร็วที่สุด ประเทศก็อาจจะพลาดโอกาสทองครั้งประวัติศาสตร์นี้ไปในที่สุด" โมนิกา เดอ โบล (Monica de Bolle) กล่าวปิดท้าย

---

IMCT NEWS

ที่มา https://foreignpolicy.com/2026/07/07/brazil-rare-earth-critical-mineral-us-china/