ญี่ปุ่นผนึกอาเซียนยกระดับหุ้นส่วนเศรษฐกิจ ดันพลังงานสะอาด-ห่วงโซ่อุปทาน-เซมิคอนดักเตอร์ยุคใหม่

11-8-2026

   The Japan Times รายงานว่า ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศญี่ปุ่น (Japan) และสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือ อาเซียน (ASEAN) กำลังก้าวเข้าสู่หลักหมุดครบรอบครึ่งศตวรรษ ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ห่างจากการเฉลิมฉลองครบรอบ 60 ปีการก่อตั้งของอาเซียน เพียงไม่ถึงหนึ่งทศวรรษ

   แม้ว่าความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์ทั้งในระดับภูมิภาคและระดับโลกจะยังคงเป็นประเด็นความวิตกกังวลในภาพรวม แต่ประเทศญี่ปุ่น (Japan) และพันธมิตรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยังคงเดินหน้าขยายความร่วมมืออย่างต่อเนื่องในหลากหลายมิติ

  แม้ในอดีต บรรดาประเทศสมาชิกส่วนใหญ่ของกลุ่มอาเซียน จะถูกมองว่าเป็นเพียง "ตลาดเกิดใหม่ " ตามมาตรฐานของผู้สังเกตการณ์บางกลุ่ม ทว่าในปัจจุบันสถานการณ์ได้เปลี่ยนไปแล้ว โดยบรรดาประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไม่ได้เป็นเพียงแค่ตลาดที่กำลังเติบโตเท่านั้น แต่ได้ก้าวพ้นการเป็นตลาดเกิดใหม่สู่การเป็นหมุดหมายด้านการลงทุนอย่างเต็มตัวในหลายกรณี

   ทั้งรัฐบาลญี่ปุ่นและภาคเอกชนของประเทศญี่ปุ่น (Japan) ยังคงมองว่าประเทศสมาชิกอาเซียน (ASEAN) เป็นเป้าหมายหลักของการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) ซึ่งสอดคล้องกับผลประโยชน์ร่วมกัน โดยสาขาที่ได้รับความสนใจเป็นพิเศษจากประเทศญี่ปุ่น (Japan) ในกลุ่มประเทศเหล่านี้ ได้แก่ การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน (energy transition), การบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน (supply chains) และการสร้างความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจ (economic resilience)

พันธมิตรการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน (Energy Transition Alliance)

  การปรับเปลี่ยนระบบการผลิตและการบริโภคพลังงานจากเชื้อเพลิงฟอสซิลไปสู่พลังงานหมุนเวียน ถือเป็นหัวใจสำคัญของแผนพลังงานทั้งในประเทศญี่ปุ่น (Japan) และกลุ่มอาเซียน (ASEAN) โดยรัฐบาลญี่ปุ่นได้ระบุไว้ในแผนยุทธศาสตร์พลังงาน ฉบับที่ 7 (7th Strategic Energy Plan) ประจำเดือนกุมภาพันธ์ 2025 ว่า "เมื่อพิจารณาถึงสภาวะอันเป็นเอกลักษณ์ของประเทศญี่ปุ่น (Japan) เช่น การขาดแคลนทรัพยากรธรรมชาติ สภาพภูมิประเทศที่เป็นภูเขาสูง และการถูกห้อมล้อมด้วยมหาสมุทรลึก ... เราจะมุ่งเน้นการใช้ประโยชน์จากพลังงานหมุนเวียนให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดในฐานะแหล่งพลังงานหลัก และตั้งเป้าที่จะสร้างสัดส่วนการผลิตไฟฟ้าที่สมดุล โดยไม่พึ่งพาแหล่งพลังงานหรือเชื้อเพลิงชนิดใดชนิดหนึ่งมากจนเกินไป"

  ในทิศทางที่สอดคล้องกัน ศูนย์พลังงานอาเซียน (ASEAN Centre for Energy) ได้เน้นย้ำว่า "พลังงานหมุนเวียนมีความสำคัญอย่างยิ่งในการสร้างความมั่นคงทางพลังงานผ่านการกระจายแหล่งพลังงานของภูมิภาค ตลอดจนสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนและการดำเนินงานด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศภายใต้ข้อตกลงปารีส (Paris Agreement)" พร้อมระบุเสริมว่า การจะบรรลุศักยภาพด้านพลังงานหมุนเวียนของอาเซียน (ASEAN) จำเป็นต้องมีนโยบายที่ชัดเจนเพื่อกระตุ้นการลงทุน รวมถึงการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ ซึ่งการขยายพัฒนาการด้านพลังงานหมุนเวียนจะช่วยเร่งความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยี ตลอดจนเสริมสร้างเส้นทางการพัฒนาที่ยั่งยืน

  เพื่อบรรลุเป้าหมายดังกล่าว บรรดาประเทศสมาชิกอาเซียน (ASEAN) จึงได้แสวงหาโอกาสความร่วมมือกับนานาประเทศเพื่อ "ส่งเสริมการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานควบคู่ไปกับความร่วมมือระหว่างประเทศในการขับเคลื่อนการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อม" โดยมีหลายโครงการที่ประเทศญี่ปุ่น (Japan) ได้จับมือเป็นพันธมิตรกับประเทศสมาชิกอาเซียน (ASEAN) เช่น การลงนามในบันทึกความร่วมมือระหว่างประเทศกัมพูชา (Cambodia) และประเทศญี่ปุ่น (Japan) ที่มีเป้าหมายเพื่อขยายความร่วมมือด้านสภาพภูมิอากาศ

  ข้อตกลงดังกล่าวกำหนดพื้นที่ความร่วมมือขอบเขตหลายด้าน เช่น การขยายโครงการกลไกเครดิตร่วม (Joint Crediting Mechanism หรือ JCM) และโครงการพลังงานชีวมวล (biomass), การส่งเสริมผลิตภัณฑ์ที่ย่อยสลายได้ทางชีวภาพ และการยกระดับการบริหารจัดการอุทยานแห่งชาติ โดยหัวใจสำคัญของข้อตกลงคือการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานการกำจัดขยะของประเทศกัมพูชา (Cambodia) ให้ทันสมัยด้วยการใช้เทคโนโลยีการเผาขยะขั้นสูงจากประเทศญี่ปุ่น (Japan)

  อีกหนึ่งตัวอย่างคือ กรอบความร่วมมือด้านความยั่งยืนทางพลังงานและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Energy Sustainability and Climate Change Cooperation Framework) ซึ่งประเทศสิงคโปร์ (Singapore) และประเทศญี่ปุ่น (Japan) ได้บรรลุข้อตกลงร่วมกันเมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา เพื่อเร่งการลดคาร์บอน บรรลุเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศ และมุ่งสู่การปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นศูนย์  กรอบความร่วมมือนี้มุ่งเน้นการกระชับความร่วมมือสองฝ่ายในด้านพลังงานสะอาด โดยครอบคลุมพื้นที่สำคัญ เช่น การนำเข้าไฟฟ้าข้ามพรมแดน และเทคโนโลยีการดักจับ การใช้ประโยชน์ และการกักเก็บคาร์บอน นอกจากนี้ยังรวมถึงการแลกเปลี่ยนนโยบาย การอำนวยความสะดวกทางธุรกิจ และความร่วมมือทางการเงิน เพื่อสนับสนุนให้ภาคธุรกิจและสถาบันการเงินเข้าลงทุนในโครงการพลังงานคาร์บอนต่ำ

   ขณะเดียวกัน ประเทศอินโดนีเซีย (Indonesia) และประเทศญี่ปุ่น (Japan) ได้ถือโอกาสในเดือนมีนาคมขยายความเป็นหุ้นส่วนเพื่อส่งเสริมการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานในอาเซียน (ASEAN) เช่นกัน หลังจากที่ประเทศญี่ปุ่น (Japan) ได้เข้าลงทุนอย่างมหาศาลในอุตสาหกรรมยานยนต์ของประเทศอินโดนีเซีย (Indonesia) ซึ่งในปัจจุบันกรุงจาการ์ตาคาดหวังว่าภาคอุตสาหกรรมของญี่ปุ่นจะช่วยเร่งการเปลี่ยนผ่านไปสู่การใช้เชื้อเพลิงที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น นอกจากนี้ ทั้งสองประเทศยังคงร่วมมือกันในโครงการพลังงานใหม่และพลังงานหมุนเวียน ทั้งโรงไฟฟ้าพลังความร้อนใต้ภิภพ โครงการเปลี่ยนขยะเป็นพลังงาน และโรงไฟฟ้าพลังน้ำในหลายพื้นที่ของประเทศอินโดนีเซีย (Indonesia)

การบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน (Managing Supply Chains)

  อีกหนึ่งมิติของการเป็นหุ้นส่วนระหว่างประเทศญี่ปุ่น (Japan) และประเทศอินโดนีเซีย (Indonesia) คือความคาดหวังของอินโดนีเซียว่าการสนับสนุนอุตสาหกรรมยานยนต์จะช่วยเสริมสร้างความแข็งแกร่งให้กับห่วงโซ่อุปทานของทั้งสองประเทศ ดังที่ทีมนักวิชาการจากประเทศเวียดนาม (Vietnam) ได้นำเสนอไว้ในปี 2025 ว่า อาเซียน (ASEAN) ได้ทำหน้าที่เป็น "ข้อต่อสำคัญในห่วงโซ่อุปทานระดับโลกของประเทศญี่ปุ่น (Japan) โดยเป็นผู้ป้อนวัตถุดิบและสินค้าขั้นกลาง ควบคู่ไปกับการได้รับประโยชน์จากเทคโนโลยีและการลงทุนของญี่ปุ่น"

  ประเทศอินโดนีเซีย (Indonesia) มีความสำคัญเป็นพิเศษในแง่นี้เนื่องจากทรัพยากรธรรมชาติอันอุดมสมบูรณ์ โดยเฉพาะปริมาณสำรองแร่นิกเกิลขนาดใหญ่ที่ใช้ในแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า ซึ่งเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้ประเทศอินโดนีเซีย (Indonesia) มีความสำคัญต่อห่วงโซ่อุปทานของประเทศญี่ปุ่น (Japan)

  ที่ผ่านมา ประเทศญี่ปุ่น (Japan) ได้พยายามย้ายห่วงโซ่อุปทานบางส่วนมายังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นเวลาหลายปี และจากผลกระทบของความขัดแย้งในภูมิภาคตะวันออกกลางที่ส่งผลสะเทือนต่อห่วงโซ่อุปทานในอาเซียน (ASEAN) ในเดือนเมษายนที่ผ่านมา ประเทศญี่ปุ่น (Japan) จึงได้ประกาศมอบเงินช่วยเหลือมูลค่าประมาณ 10,000 ล้านดอลลาร์ เพื่อช่วยให้ประเทศในเอเชียเหล่านี้สามารถจัดหาทรัพยากรพลังงานได้

  นายกรัฐมนตรีซานาเอะ ทาคาอิจิ (Sanae Takaichi) แห่งประเทศญี่ปุ่น (Japan) ได้กล่าวภายหลังการประชุมเรื่องการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นศูนย์ร่วมกับผู้นำอาเซียน (ASEAN) โดยระบุว่า "เรามีความเชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิดกับประเทศในเอเชียผ่านห่วงโซ่อุปทานและช่องทางอื่นๆ และเราต่างพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน ... การสนับสนุนห่วงโซ่อุปทานของประเทศในเอเชียจะช่วยหนุนเสริมเศรษฐกิจของประเทศญี่ปุ่น (Japan) ด้วยเช่นกัน"

  ความเคลื่อนไหวดังกล่าวได้รับการยกระดับขึ้นในเดือนมิถุนายนปีนี้ ในระหว่างการประชุมระดับรัฐมนตรี ณ กรุงโตเกียว ซึ่งประเทศญี่ปุ่น (Japan) และอาเซียน (ASEAN) ได้ตกลงที่จะยกระดับความเป็นหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจ โดยมีหัวใจสำคัญคือการเพิ่มความแข็งแกร่งให้กับห่วงโซ่อุปทาน ท่ามกลางความระส่ำระสายในภูมิภาคอื่นของโลก ทั้งสองฝ่ายได้ให้คำมั่นที่จะสร้างเครือข่ายอุปทานที่ปลอดภัยยิ่งขึ้นสำหรับเทคโนโลยีขั้นสูงและเวชภัณฑ์ทางการแพทย์ โดยตั้งหวังว่าจะช่วยให้ภาคธุรกิจมีความแน่นอนในการดำเนินงาน ลดความเสี่ยงจากปัญหาคอขวดในห่วงโซ่อุปทาน พร้อมทั้งวางแผนดำเนินโครงการร่วมกันเพื่อเฝ้าระวังจุดอ่อนในห่วงโซ่อุปทาน เพื่อลดผลกระทบจากวิกฤตโลกในอนาคตและสร้างเสถียรภาพทางเศรษฐกิจในภูมิภาค

การยกระดับความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจ (Higher Economic Resilience)

  เกี่ยวเนื่องกับการสร้างความมั่นคงให้ห่วงโซ่อุปทาน คือการเสริมสร้างความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจ (economic resilience) ซึ่งสถาบัน Zoe Institute for Future-fit Economies ในยุโรป ได้ให้นิยามความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจไว้ว่าคือ "ความสามารถของระบบเศรษฐกิจในการกลับมาดำเนินฟังก์ชันหลักได้อย่างรวดเร็วเมื่อได้รับผลกระทบจากวิกฤต ซึ่งจะช่วยลดระยะเวลาที่ไม่สามารถปฏิบัติฟังก์ชันหลักให้สั้นที่สุด"

  ประเทศญี่ปุ่น (Japan) และอาเซียน (ASEAN) ได้ดำเนินโครงการริเริ่มความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจร่วมกัน (Joint Economic Resilience Initiative) มาตั้งแต่ปี 2020 ซึ่งเป็นผลจากการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 โดยมีการกำหนดวัตถุประสงค์หลักไว้ 3 ประการ ได้แก่ การรักษาความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจอันใกล้ชิดระหว่างอาเซียน (ASEAN) และประเทศญี่ปุ่น (Japan), การบรรเทาผลกระทบเชิงลบของโรคระบาดต่อระบบเศรษฐกิจ และการเสริมสร้างความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจ ซึ่งนอกจากการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานแล้ว ยังครอบคลุมถึงการสร้างขีดความสามารถในการเตรียมความพร้อมรับมือภาวะฉุกเฉิน การเครือข่ายความร่วมมือ และการแสวงหาความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชนในสาขายุทธศาสตร์

  นับตั้งแต่นั้นมา โลกได้เผชิญกับวิกฤตการณ์ใหม่ๆ เพิ่มขึ้น โดยในเดือนมีนาคมที่ผ่านมา สถาบันวิจัยเศรษฐกิจเพื่ออาเซียนและเอเชียตะวันออก (Economic Research Institute for ASEAN and East Asia หรือ ERIA) ได้จัดสัมมนา ณ กรุงโตเกียว เพื่อหารือถึงแนวทางการขับเคลื่อนความเป็นหุ้นส่วนด้านความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจ โดยมีผู้กำหนดนโยบายระดับสูงและผู้เชี่ยวชาญเข้าร่วมประชุม และได้กำหนดสาขายุทธศาสตร์เฉพาะเจาะจงเพื่อขยายความร่วมมือ

  นอกเหนือจากการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานและการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานแล้ว ที่ประชุมยังได้ยกประเด็นความร่วมมือในสาขาอื่นขึ้นมาหารือ ได้แก่ การพัฒนาทุนมนุษย์ (human capital development), การเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล (digital transformation) และเทคโนโลยีแห่งอนาคต เช่น ปัญญาประดิษฐ์ (AI), เทคโนโลยีควอนตัม (quantum technology) และเซมิคอนดักเตอร์ยุคใหม่ (next-generation semiconductors)

  ในยุคสมัยแห่งความไม่แน่นอนระดับโลก การสร้างความเป็นหุ้นส่วนที่เข้มแข็งเพื่อสนับสนุนความยืดหยุ่นและความยื่นยงระหว่างกันถือเป็นเรื่องที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง ซึ่งความร่วมมือระหว่างประเทศญี่ปุ่น (Japan) และพันธมิตรในอาเซียน (ASEAN) จะเป็นกำลังสำคัญในการตอบสนองต่อความเปลี่ยนแปลงของโลกได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมทั้งปกป้องเสถียรภาพและความมั่งคั่งทั่วทั้งภูมิภาคต่อไป

---

IMCT NEWS

ที่มา https://www.japantimes.co.jp/2026/08/08/special-supplements/focus-supply-chains-energy-transition-economic-resilience/